काठमाडौँ । रोमानियाली निर्देशक क्रिस्चियन मुङजिउद्वारा निर्देशित नर्वेमा बसोबास गर्ने एक इसाई परिवारको कथामा आधारित विचारोत्तेजक चलचित्र ‘फियोर्ड’ ले यस वर्षको कान्स फिल्म फेस्टिभलमा सर्वोत्कृष्ट फिल्मको प्रतिष्ठित पुरस्कार अर्थात् ‘पाल्मे डि’ओर’ जितेको छ । विश्वकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित फिल्म महोत्सवहरूमध्ये एक मानिने कान्समा शनिबार सम्पन्न भव्य समापन समारोहमा उक्त घोषणा गरिएको हो । फिल्मकर्मी, समीक्षक, कलाकार तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको बाक्लो उपस्थिति रहेको समारोहमा निर्देशक मुङजिउले आफ्नो दोस्रो पाल्मे डि’ओर जित्दै इतिहास रचेका छन् ।
सेबास्टियन स्टान र रेनाते रेइनस्भ मुख्य भूमिकामा अभिनय गरिएको यो फिल्म रोमानियाबाट नर्वेको एउटा गाउँमा बसाइँ सर्ने धार्मिक इभान्जेलिकल इसाई परिवारको जीवन वरिपरि केन्द्रित छ । नयाँ देशमा बसोबास सुरु गरेसँगै उनीहरूको धार्मिक विश्वास, परम्परा र स्थानीय समाजको मूल्य–मान्यताबीच उत्पन्न हुने गहिरो सांस्कृतिक तथा वैचारिक टकरावलाई फिल्मले संवेदनशील रूपमा प्रस्तुत गरेको बताइएको छ । विशेषगरी, परिवारका बच्चाहरूलाई उनीहरूले अनुशासनको नाममा कुटपिट गरेको आरोप लागेपछि नर्वेको बाल कल्याण निकायले हस्तक्षेप गर्दै बच्चाहरूलाई परिवारबाट अलग गर्ने निर्णय लिएको घटनाले फिल्मको कथा अझ जटिल र भावनात्मक बनाएको छ ।
निर्देशक मुङजिउले फिल्मलाई केवल पारिवारिक कथा नभई समाज, राज्य र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताबीचको द्वन्द्वको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । उनले फिल्मलाई ‘वामपन्थी कट्टरवाद’ को कथा भन्दै यसको माध्यमबाट आधुनिक समाजमा देखिने वैचारिक अतिरेक र संस्थागत नियन्त्रणबारे प्रश्न उठाउन खोजिएको बताएका छन् । फिल्मले विशेषगरी पश्चिमी समाजमा प्रचलित भनिएका प्रगतिशील मूल्य र त्यसको व्यवहारिक कार्यान्वयनबीच देखिने अन्तरविरोधमाथि पनि गहिरो टिप्पणी गरेको छ ।
यो चलचित्र वास्तविक घटनाबाट प्रेरित रहेको बताइन्छ । फिल्ममा चित्रण गरिएको नर्वेको बाल कल्याण प्रणाली, स्थानीय प्रशासनको हस्तक्षेप र सांस्कृतिक मूल्य–मान्यताबीचको संघर्षलाई लिएर विभिन्न बहसहरू समेत सुरु भएका छन् । केही समीक्षकहरूले फिल्मले मानव अधिकार र बाल संरक्षणको पक्षलाई उजागर गरेको बताएका छन् भने केहीले यसले राज्यको अत्यधिक हस्तक्षेप र सांस्कृतिक असंवेदनशीलतामाथि प्रश्न उठाएको टिप्पणी गरेका छन् ।
पुरस्कार ग्रहणपछि दर्शकलाई सम्बोधन गर्दै निर्देशक मुङजिउले सहिष्णुता, समावेशिता र सहानुभूति जस्ता मूल्यहरू सुन्दर भए पनि तिनलाई केवल नाराको रूपमा होइन, व्यवहारमा उतार्न आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनले भने, ‘यो सहिष्णुता, समावेशिता र सहानुभूतिको सन्देश हो । यी हामी सबैले सम्मान गर्ने सुन्दर मूल्यहरू हुन्, तर हामीले तिनलाई अझ धेरै व्यवहारमा उतार्न आवश्यक छ ।’ उनको यो अभिव्यक्तिले फिल्मको सन्देशलाई थप गहिरो बनाएको देखिन्छ ।
मुङजिउ यसअघि पनि सन् २००७ मा रोमानियाली गर्भपतनसम्बन्धी फिल्म ‘फोर मन्थ्स, थ्री विक्स एन्ड टु डेज’ मार्फत पाल्मे डि’ओर जितिसकेका थिए । यसपटकको जितसँगै उनी दुई पटक यो पुरस्कार जित्ने अत्यन्तै सीमित निर्देशकहरूको सूचीमा पर्न सफल भएका छन्, जसले उनको सिनेमाटिक करियरलाई अझै प्रतिष्ठित बनाएको छ ।
त्यस्तै, कान्स फिल्म फेस्टिभलको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो पुरस्कार ‘ग्राँ प्री’ रुसी निर्देशक आन्द्रे जिभ्यागिन्त्सेभको युद्धमा आधारित फिल्म ‘मिनोटौर’ ले प्राप्त गरेको छ । उक्त फिल्मले रूस–युक्रेन युद्धको पृष्ठभूमिमा फसेका एक निर्दयी व्यवसायीको कथा प्रस्तुत गर्दै युद्धको मानवीय मूल्य र राजनीतिक प्रभावबारे गहिरो प्रश्न उठाएको छ ।
हाल फ्रान्समा निर्वासन जीवन बिताइरहेका निर्देशक जिभ्यागिन्त्सेभले आफ्नो अभिव्यक्तिमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई लक्षित गर्दै युद्धको अन्त्यको आह्वानसमेत गरेका छन् । उनले भने, ‘यो रक्तपात अन्त्य गरियोस्, सम्पूर्ण संसार त्यसको प्रतीक्षामा छ ।’ उनको यो भनाइले फिल्मलाई मात्र होइन, समसामयिक विश्व राजनीतिक परिस्थितिलाई पनि प्रत्यक्ष रूपमा जोडेको छ ।
यसैबीच, कान्स फिल्म फेस्टिभलमा नेपालबाट सहभागी भएका अविनास विक्रम शाह निर्देशित चलचित्र ‘इलिफेन्ट्स इन द फग’ ले पनि उल्लेखनीय सफलता हात पारेको छ । फिल्मले दोस्रो महत्त्वपूर्ण विधा अन्तर्गत ‘जुरी प्राइज’ जित्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको उपस्थिति अझ बलियो बनाएको छ ।
हात्तीको आक्रमणबाट प्रभावित बस्तीमा बसोबास गर्ने एक परिवारको कथा समेटिएको यो फिल्मले मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व मात्र नभई समाजभित्र रहेका यौनिक तथा अल्पसंख्यक समुदायको संवेदनशील प्रतिनिधित्वसमेत गरेको बताइएको छ । फिल्मले ग्रामीण जीवन, संघर्ष, पहिचान र सामाजिक स्वीकार्यताको
